ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ
Prachin Bhartiya Vigyaan
ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਹਿਤ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਧਰਮ, ਦਰਸ਼ਨ, ਭਾਸ਼ਾ, ਵਿਆਕਰਣ ਆਦਿ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਵਿਗਿਆਨਕਤਾ ਗਣਿਤ, ਜੋਤਿਸ਼, ਆਯੁਰਵੇਦ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਸੈਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਹੈ ਆਯੁਰਵੇਦ ਸ਼ਾਸਤਰ।
ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵੈਦਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਕਈ ਸੁਤੰਤਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਹੀ ਇਹ ਗਿਆਨ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ।
ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਹਨ- ਭਾਰਦਵਾਜ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਅਤੇ ਕਸ਼ਯਪ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅੱਠ ਭਾਗ ਹਨ।
ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ। ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਵੈਦਿਕ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਰਸਾਇਣ ਵਿਚ ਰਸ ਦਾ ਅਰਥ ਪਾਰਾ ਹੈ। ਬੁਧ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਵੀਰਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਖਣਿਜਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿਗਿਆਨ ਵੈਦਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ, ਧਰਤੀ, ਤਾਰਾਮੰਡਲ, ਰੁੱਤਾਂ, ਮਹੀਨਿਆਂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਰੀਆਭੱਟ ਨੂੰ ਜੋਤਿਸ਼ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਣਿਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਰ ਕੋਈ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ੀਰੋ ਅਤੇ ਦਸ਼ਮਲਵ ਦੀ ਖੋਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਨਮੋਲ ਤੋਹਫਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਧਰਮ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਵੈਰਾਵੰਸ, ਅਤਰੀ, ਊਸ਼ਾਨਾ, ਕਨਵ, ਕਸ਼ਯਪ, ਗਯਾ ਆਦਿ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਚਾਰ ਪੁਰਸ਼ਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਅਰਥ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉੱਤੇ ਲੱਖਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਧੀਨ ਸਿਰਫ਼ ਵਿੱਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਚਰਚਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੌਟਿਲਯ ਦੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਦੰਡ ਨੀਤੀ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਅਮੀਰ ਸੀ।
Related posts:
Punjabi Essay, Lekh on Aadhunik Bharat vich Mahila Sashaktikaran "ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਣ"...
ਸਿੱਖਿਆ
Subhas Chandra Bose “ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ” Punjabi Essay, Paragraph, Speech for Class 9, 10 and 12 Studen...
Punjabi Essay
Mere School Di Library “ਮੇਰੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ” Punjabi Essay, Paragraph, Speech for Class 9, 10 and...
Punjabi Essay
Cinema te Ek Din “ਸਿਨੇਮਾ ਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ” Punjabi Essay, Paragraph, Speech for Class 9, 10 and 12 Student...
ਸਿੱਖਿਆ
Atankwad da Bhiyanak Chehra “ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਚਿਹਰਾ” Punjabi Essay, Paragraph, Speech for Class 9, 1...
ਸਿੱਖਿਆ
Rajniti Ate Dharam “ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਧਰਮ” Punjabi Essay, Paragraph, Speech for Class 9, 10 and 12 Student...
Punjabi Essay
Satsangati "ਸਤਸੰਗਤਿ" Punjabi Essay, Paragraph, Speech for Students in Punjabi Language.
ਸਿੱਖਿਆ
Mahanagar Da Jeevan "ਮਹਾਨਗਰ ਦਾ ਜੀਵਨ" Punjabi Essay, Paragraph, Speech for Students in Punjabi Langua...
ਸਿੱਖਿਆ
Chunav to pahila Sarvekshan “ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਵੇਖਣ” Punjabi Essay, Paragraph, Speech for Class 9, ...
ਸਿੱਖਿਆ
Mobile to Bina Lage Sab Suna “ਮੋਬਾਈਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੱਗੇ ਸਭ ਸੂਨਾ” Punjabi Essay, Paragraph, Speech for Cl...
ਸਿੱਖਿਆ
Rashtramandal Khed “ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡ” Punjabi Essay, Paragraph, Speech for Class 9, 10 and 12 Students...
Punjabi Essay
Punjabi Essay, Lekh on Marusthal Da Drishyaa "ਮਾਰੂਥਲ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼" for Class 8, 9, 10, 11 and 12 Studen...
ਸਿੱਖਿਆ
Punjabi Essay, Lekh on Bal Majdoori - Desh De Vikas Vich Rukawat "ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ: ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਰੁ...
ਸਿੱਖਿਆ
Punjabi Essay, Lekh on Me Vagdi Hava Haa "ਮੈਂ ਵਗਦੀ ਹਵਾ ਹਾਂ" for Class 8, 9, 10, 11 and 12 Students E...
ਸਿੱਖਿਆ
Internet De Labh Te Haniyan "ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੇ ਲਾਭ ਤੇ ਹਾਣੀਆਂ" Punjabi Essay, Paragraph, Speech for Student...
ਸਿੱਖਿਆ
Punjabi Essay, Lekh on Ghumdi Dharti "ਘੁੰਮਦੀ ਧਰਤੀ" for Class 8, 9, 10, 11 and 12 Students Examinatio...
ਸਿੱਖਿਆ
Ek Barsati Din “ਇੱਕ ਬਰਸਾਤੀ ਦਿਨ” Punjabi Essay, Paragraph, Speech for Class 9, 10 and 12 Students in ...
ਸਿੱਖਿਆ
Vad di Aabadi nal ghat rahi suvidhava “ਵਧਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨਾਲ ਘਟ ਰਹੀ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ” Punjabi Essay, Paragraph, Sp...
ਸਿੱਖਿਆ
Bujurga Diya Samasiyava “ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ” Punjabi Essay, Paragraph, Speech for Class 9, 10 a...
ਸਿੱਖਿਆ
Aabadi di Samasiya “ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ” Punjabi Essay, Paragraph, Speech for Class 9, 10 and 12 Student...
ਸਿੱਖਿਆ