ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰ
Bharat Vich Loktantra
ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਅਬਰਾਹਮ ਲਿੰਕਨ ਨੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕਤੰਤਰ – ‘ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ’। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਏਹੀ ਸਰਕਾਰ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਚਾਰ ਥੰਮ੍ਹ, ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ, ਕਾਰਜਪਾਲਿਕਾ, ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ, ਇੱਥੇ ਸੁਤੰਤਰ ਹਨ। ਚੋਣਾਂ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਲਗਾਤਾਰ ਚੋਣਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲੋਕਤੰਤਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਗਭਗ ਤੀਹ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵੋਟਰ ਅਨਪੜ੍ਹ ਹਨ। ਦਸ ਫੀਸਦੀ ਵੋਟਰ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 18 ਤੋਂ 20 ਸਾਲ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਉਮਰ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਅਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਚੁਣਨ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਇਹ ਯੋਗ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕੈਨੇਡੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, “ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵੋਟਰ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਵੋਟਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ ਤੀਹ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ। ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੰਨੇ ਹੀ ਲੋਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅਕਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ‘ਤੇ ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੱਗਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਵੋਟਰ ਵੋਟ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਪੈਸੇ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ‘ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੀ ਜਾਤ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਵੋਟ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਲੈਟੋ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਵੋਟਰ ਮੂਰਖ ਹੋਣਗੇ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਚਲਾਕ ਹੋਣਗੇ। ਬਰਨਾਰਡ ਸ਼ਾਅ ਨੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਾਲਾ ਆਗੂ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਬੇਕਾਰ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਬੀਜਦਾ ਹੋਇਆ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਚਲਾਕ ਅਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਬਲ ‘ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਗਲਾ ਘੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਮਤਲਬ ਲਈ ਦਲ-ਬਦਲੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਤੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਸੁਤੰਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਸਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਲਾਲ ਫੀਤਾਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਕੰਸ ਲੀਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਸੀ। ਮੀਡੀਆ ਲੋਕਤੰਤਰ ਨੂੰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਲਿਖਣ ‘ਤੇ ਜਾਨ ਗੁਆਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਤੰਤਰ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਦੇਸ਼ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਜੇਕਰ ਲੋਕਤੰਤਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਹੈ।
